RT Affinity - шаблон joomla Новости

بـازیافت‌ پسماندهای‌ صنعتی

اهمیت ‌ ‌‌‌بـازیافت‌ پسماندهای‌ صنعتی

عباس‌علی شاه‌علی

کارشناس بهداشت محیط

* مقدمه

امروزه،توسعهء صنایع و رشد سریع جمعیت با توجه به‌ افزایش‌ مواد‌ مصرفی‌ و همچنین افزایش تـنوع کـالاها و مـحصولات،مشکلی را به نام افزایش تولید پسماندهای جامد به وجود آورده‌ و از موضوعاتی است که اخیرا بحران‌های‌ بزرگ و جدی را در تـمام جوامع‌ بشری و کشورهای گوناگون‌ ایجاد‌ نموده‌ است.

نکتهء حائز اهمیت این است که جمع‌آوری و دفن ایـن گونه‌ مواد در اکثر کشورهای جـهان بـه ویژه کشورهای در حال‌ توسعه که از فناوری چندان پیشرفته‌ای برخوردار نیستند، مشکلات عدیدهء به وجود آمده‌ را مضاعف و دوچندان نشان‌ می‌دهد.

جمع‌آوری و دفع پسماندهای صنعتی به صورت کاملا مشخص با جمع‌آوری و دفع زباله‌های خانگی متفاوت‌ می‌باشد و با توجه به فـرایندهای مختلف در کارخانجات‌ تولیدی،نوع و اجزاء و ترکیبات‌ تشکیل‌دهندهء‌ پسماندهای‌ صنعتی نیز متنوع و گوناگون است و برای جمع‌آوری و دفع‌ مهندسی هر نوع از این‌گونه پسماندها روش‌های مختلف و پیچیده و در اکثر مواقع،بسیار گران(از دیدگاه اقتصادی)وجود دارد.

آثار و مشکلات بهداشتی و زیست‌محیطی‌ این‌گونه‌ پسماندها نیز بـا پسـماندهای خانگی بسیار متفاوت و به مراتب‌ خطرناک‌تر می‌باشد که مقابله با آنها به سادگی امکان‌پذیر نیست و احتیاج به دانش فنی فراوان و ادوات و تجهیزات‌ پیشرفته‌ و گران‌قیمت دارد.

در طول نیم قرن اخیر،به خصوص در سه دههء گذشته،هر ساله آلاینده‌هایی جـدید بـا آثار متنوع،مرکب و بسیار پیچیده‌ به وجود آمده است،موادی مانند:انواع آفت‌کش‌ها،مواد رادیو اکتیویته با قدرت‌های گوناگون،پسماندهای سمی‌ و خطرناک‌ و...

مقابله با این‌گونه پسماندها و به‌ حداقل‌ رساندن‌ خطرهای‌ بهداشتی و زیست‌محیطی آنها یک فعالیت عمومی و بین‌المللی و وظـیفهء دوسـتداران محیطزیست،به‌خصوص‌ قشر صنعتی جامعه و تمام مردم می‌باشد.

آمار سالانه میزان تولید‌ زبالهء‌ صنعتی‌ شهر تهران در سال‌ 2831

میزان کل زبالهء تولیدی سالانه‌ 0392100552‌ کیلوگرم

میزان زبالهء صنعتی 04642781 کیلوگرم

* تعریف پسماندهای صنعتی

پسماندهای صنعتی به مواد یا ترکیباتی از پسماندها اطلاق‌

مدیریت پسماندها » شماره 5 (صفحه 59)

می‌شود که تـوان‌ تـخریب‌ یـا‌ آسیب‌رسانی به سلامت و بهداشت انـسان یـا بـیوسفر را داشته باشند.چنین‌ موادی‌ می‌توانند دارای یک یا چند خاصیت زیر باشند:

1)در طبیعت پایدار و از نظر بیولوژیکی در محیط تجزیه‌ناپذیر باشند.

2)برای موجودات‌ زنده‌ کشنده‌ باشند

3)دارای اثر تجمعی یا آثار مـخرب باشند

4)قدرت انـبساط بـیولوژیکی داشته باشند

* تعریف‌ پسماندهای خطرناک

به طور کلی به مواد یـا تـرکیباتی کلمهء خطرناک نسبت داده‌ می‌شود که دارای یک یا‌ چند‌ ماده‌ با خواص زیر باشند:

1)مواد منفجرشونده

2)مواد اکسیدکننده

3)مواد مشتعل‌شونده

4)مواد محرک و سوزش‌آور

5)مواد زیان‌آور

6)مواد سرطان‌زا

7)مواد خورنده

8)مواد عفونت‌زا

9)موادی که بر اثر تماس با آبـ‌وهوا قـادر بـه آزادسازی‌ گازهای سمی یا گازهای خورنده باشند.

* تعاریفی‌ از‌ سازمان حفاظت محیط زیـست آمریکا

کنترل زباله‌های سمی و خطرناک صنعتی

برای شناسایی و کنترل زباله‌های‌ سمی‌ و خطرناک صنعتی‌ توجه به دو مورد زیر الزامی می‌باشد:

الف)شناسایی و طبقه‌بندی صنایع

ب)تعیین درصد‌ پراکندگی‌ و تمرکز آنـها در هـر مـنطقه(ارسال‌ پرسش‌نامه و تحقیقات دانشجویی)

* طبقه‌بندی صنایع

الف)صنایع چرم و محصولات چرمی

ب)صنایع چوب‌ و محصولات کاغذی

ج)صنایع غذایی

د)صنایع آشامیدنی

هپ)صنایع نساجی

و)صنایع چاپ

ظ)صنایع شیمیایی

ح)صنایع فلزی

* ویژگی‌های زباله‌های صنعتی‌ و خطرناک

1.به سـادگی تـجزیه‌پذیر نیستند و می‌توان گفت،تقریبا پایدارند.

2.اگر شرایط محیطی مناسب باشد،تکثیر می‌شوند و درصد انتشار آلودگی را‌ نیز‌ بالا می‌برند.

3.به صورت گاز،جامد یا مایع هـستند و بـه عـلت کمیت‌ غلظت یا‌ کیفیت‌ فیزیکی،شیمیایی‌ و بیولوژیکی می‌توانند باعث ازدیاد مرگ‌ومیر و بروز ناراحتی‌های مختلف گردند.

4.خاصیت انـفجاری داشتن‌1

5.خاصیت اشـتعالی داشتن‌2

6.اشعه‌زا بـودن‌ یا‌ رادیواکتیویته‌3

7.خاصیت شیمیایی داشتن‌4

8.خورنده بودن‌5

9.سمی بودن‌6

فرّار بودن این مواد شیمیایی و سموم،موجب انتشار وسیع‌ آن‌ در‌ سطح شهرها و محیط زیست مـی‌شود و مـی‌تواند شـدت‌ ابتلای انسان را به بیماری‌های تنفسی و عوارض‌ جانبی‌ آن‌ بالا ببرد(از طریق هوا).درجهء خطرناک بودن‌شان نیز بـراساس‌ نیروی تـخریب و زیان‌های حاصل‌ از‌ فقدان کنترل و دفع غلط آنها سنجیده می‌شود‌ و عوامل‌ دیگری،مانند سمیت گیاهی‌7 یا تـجمع‌پذیری‌8،میزان تـجمع در بـافت‌ یک‌ ارگانیسم زنده، نیز می‌توانند در تقسیم‌بندی میزان خطرهای‌شان معیار قرار گیرد.

* برخی از اصطلاحات مربوط‌ به‌ پسماندهای سـمی‌ و خطرناک

حداکثر غـلظت مجاز‌ MPC‌ 9

مقدار مواد‌ لازم‌ برای‌ کشتن و از بین بردن 05%‌ نمونه‌های‌ مورد‌ آزمایش 05 LD 01

 

غلظت لازم برای کشتن و از بـین بـردن‌ 05%‌ نـمونه‌های مورد آزمایش 05 LC 11

حداکثر متوسط‌ آستانه TLM 21

تغییرات ژنتیکی‌ GC‌ 31

طبقه‌بندی چهارگانهء مواد محترقهء انجمن‌ ملی‌ پیشگیری از آتش‌سوزی NFPA 41

مواد خطرناک موجود در برخی از مـحصولات و فرآورده‌ها

(به تـصویر صفحه‌ مراجعه‌ شود)

* دو نکتهء مهم در‌ جمع‌آوری‌ پسماندهای‌ صنعتی

* اگر به‌ صورت‌ مایع باشند،نباید وارد شـبکهء‌ جـمع‌آوری‌ فاضلاب‌ شـهری شوند.

* اگر خاصیت انفجاری و اشتعالی داشته باشند،باید کاملا جداگانه از سایر پسماندهای صنعتی‌ جمع‌آوری‌ گردند.

* چند مثال از پسماندهای صـنعتی‌ تـولیدی‌ منازل

دترجنت‌ها،مرکب‌ها و رنـگ‌های‌ نقاشی، ضدعفونی‌کننده‌ها،مواد‌ شیمیایی عکاسی،سفیدکننده‌ها چسب‌ها،پاک‌کننده‌های اجاق گاز،حشره‌کش‌ها،سم‌ها، لامپ‌ مهتابی،باطری‌های سربی،تورهای روشنایی.

تقریبا همهء صنایع،پسماندهای خطرناک تولید مـی‌کنند. صنایع شـیمیایی با تولید بیش از 06% این‌ گونه‌ پسماندها در رتبهء اول قرار دارند.

صنایع فلزی‌ 01%

صنایع پتروشیمی‌ 5%

صنایع الکتریکی 3%

صنایع کاغذسازی‌ 3%

* روش‌های تصفیه و دفع زبـاله‌های صـنعتی و خطرناک

* سوزاندن‌51

* دفن در زمین‌61

* تصفیهء شیمیایی،فیزیکی و بیولوژیکی‌71

* بازیافت‌81

* خنثی‌سازی‌91

* کاهش‌ درجهء سمیت یا تشعشع‌02

* ذخیره‌سازی‌12

* نگهداری در‌ معادن‌ متروکهء‌ یخچال‌های‌ قـطبی،عمق‌ دریاها‌ و اقیانوس‌ها

* ذکـر نکاتی در اهمیت‌های اقتصادی،اجتماعی، بهداشتی و زیست‌محیطی فرایند بازیافت

* اگر از کـاغذهای بـاطله و دورریـز دوباره کاغذ تهیه کنیم، 09% در مصرف آب،05% در مـصرف انـرژی و 57% در آلودگی‌ هوا صرفه‌جویی کرده‌ایم.

* از هر 54 کیلوگرم کاغذ باطله،43 کیلوگرم خمیر کاغذ به‌ دست می‌آید.

* اگر در رژیم غـذایی دامـ‌ها از مخلوط 01% کاغذ روزنامه به‌ صورت پودر و 09%‌ مـلاس،بلغور‌ و ویـتامین استفاده شـود، وزن دامـ‌ها نـسبت به زمانی که از تغذیه معمولی اسـتفاده‌ می‌کرده‌اند،بیشتر خـواهد شد.

* میزان انرژی لازم برای تولید 1 پوند لاستیک تازه 00751 بی‌تی‌یو می‌باشد؛در حالی‌که برای اسـتفادهء‌ مـجدد‌ از لاستیک، 0064 بی‌تی‌یو انرژی نیاز داریم،در ژاپن فـقط 1% و در آلمان‌ فقط 11% از لاستیک‌های دورریز دفـن می‌شوند.

* انـرژی مورد نیاز برای تولید‌ 1 کـیلوگرم شـیشه 00061 بی‌تی‌یو است؛در حالی‌که‌ انرژی‌ مورد نیاز جهت بازیافت‌

آن 23% کمتر از این مقدار می‌باشد.

* برای بازسازی هـر تـن شیشه،در مقایسه با تهیهء آن از مـواد خام،در حـدود 021‌ لیـتر‌ در نفت،02% در آلودگی‌ هـوا‌ و 05% در مـصرف آب صرفه‌جویی خواهد شد.

* با بـازیافت 1 قـوطی آلومینیومی،انرژی لازم برای روشن‌ نگه‌داشتن تلویزیون به مدت 3 ساعت ذخیره می‌شود؛در حالی‌که برای تولید قوطی آلومینیومی بـاید 91 بـرابر انرژی‌ مصرف‌ گردد.

* 1 لیتر روغن می‌تواند 01 هزار مـترمربع زمـین را مسموم و آلوده کند.

* هـزینهء سـالانهء 2/5 درجـهء سانتی‌گراد گرم‌شدن هوا بـه‌ علت گازهای گلخانه‌ای می‌تواند 3% محصول ناخالص‌ اقتصادی جهان باشد.

* 07 نوع‌ محصول‌ از بازیافت‌ لاستیک به دست می‌آید.

محصولاتی مانند تیوپ،کف‌پوش،روکش،پل‌ها،آسفالت‌ها، پارکت‌های مـیادین ورزشـی،کفش‌های لاستیکی،کف‌ کفش‌ها،ترمز ماشین،شلنگ،کابل،لوله و...

* 3 تا 5 درصد پلاستیک‌های مـصرفی‌ در کـارخانجات‌ تزریق لاسـتیک جـزء ضـایعات‌اند که دور ریخته‌ می‌شوند.

*باطری‌ها 1/5 انرژی ذخـیره‌شده‌ در‌ خـود‌ را به مصرف‌ کنندگان عرضه می‌کنند.

* 01% زبالهء شهر تهران پلاستیک و کاغذ است؛یعنی،تقریبا 002/000 تن در سال

* در ‌‌شهر‌ تهران در سال 0067/000 تن پسماند مـواد غـذایی‌ را هـمراه با زباله‌ها دور می‌ریزند.

* از‌ هر‌ تن زباله 043 کیلوگرم کـود کـمپوست تـهیه مـی‌شود؛ یعنی،سالیانه 007/000 تـن کـمپوست از زباله تولید می‌گردد.

* اگر فقط 1 روز در هفته یکی از روزنامه‌های کثیرالانتشار بازیافت شود،از قطع 0057‌ درخت جلوگیری خواهد شد.

در آمریکا‌ هزینهء بازیافت برای هر تن زباله 53 دلار است و این در حالی است که هزینهء لازم بـرای دفن آن 08 دلار می‌باشد.

* با انرژی موجود در 1 تن زباله می‌توان 006 مترمکعب‌ آب‌ را در مدت 21 ساعت در دمای 32 درجهء سانتی‌گراد نگه‌ داشت یا روشنایی 51 کیلومتر جاده را تأمین کرد.